kenniscentrum-evc-logo-wit

 

In het Netwerk Validering - voortgekomen uit het voormalig Platform EVC - wisselen mbo-instellingen informatie uit over EVC en validering. Afgelopen jaar heeft een werkgroep Validering zich over de vraag gebogen wat mbo-instellingen moeten organiseren om onderwijs voor volwassenen een plek te geven. Denk aan verlengde intake, nader onderzoek, vrijstellingen van onderwijs, vrijstellingen van examinering: hoe pak je dat aan? In dit artikel een blik op de mogelijkheden en voorwaarden om validering en maatwerk voor volwassenen in het mbo te realiseren.

Met de werkgroep is gekeken: wat kunnen we al, waar is ons systeem al op ingericht? Wat moet er nog veranderen? Op 12 oktober 2015 was er een bijeenkomst waar de bevindingen van de werkgroep in breder verband werden besproken.

Recente ontwikkelingen

Vraagstukken op het gebied van kwantiteit, kwaliteit en effectiviteit van EVC (verzilvering van ervaringscertificaten binnen onderwijsinstellingen) hebben uiteindelijk geleid tot een herbezinning op het EVC-systeem en de rol van de overheid daarin. Met de transitie van het EVC-systeem naar een systeem van validering wordt de focus op EVC als het enige instrument voor het erkennen en waarderen van verworven competenties verlaten. In het systeem van validering wordt onderscheid gemaakt tussen de arbeidsmarktroute en de onderwijsroute. Wie zijn kennis en kunde wil laten valideren om loopbaanstappen te zetten, bijvoorbeeld naar een andere baan of functie, kan terecht bij een EVC-aanbieder in de arbeidsmarktroute. Wie zijn kennis en kunde wil laten valideren om (via een verkort traject) een diploma in het formele onderwijs (mbo en hoger onderwijs) te behalen, kan terecht bij de onderwijsinstelling in de onderwijsroute. Mbo-instellingen moeten volwassenen dus op een adequate wijze kunnen bedienen. Dat vraagt aanpassingen in de didactiek en programmering. Volwassenen moeten hun kwaliteiten in kunnen brengen en dat moet kunnen leiden tot verkorte en meer geflexibiliseerde opleidingen. Instellingen kunnen dat realiseren door het verlenen van vrijstellingen op basis van validering als start van het maatwerktraject.

Overheidsbeleid is gericht op meer maatwerk voor volwassenen

Om de leercultuur in Nederland te versterken heeft het kabinet vorig jaar, in de brief over een Leven Lang Leren (Ruim baan voor vakmanschap: een toekomstgericht mbo, 2 juni 2014), drie verschillende actielijnen met bijbehorende maatregelen gepresenteerd.  Allereerst wordt ingezet op meer ruimte voor onderwijsinstellingen in zowel het hoger onderwijs (ho) als het middelbaar beroepsonderwijs (mbo) om maatwerk te leveren, onder meer via  experimenten met vraagfinanciering,  pilots flexibilisering en de introductie van certificaten in het mbo. Voor werkenden wordt het daardoor aantrekkelijker en gemakkelijker om tijdens de loopbaan nieuwe vaardigheden en kennis te verwerven. Voor werkgevers is het ook veel interessanter om te investeren in kortere opleidingstrajecten die aansluiten de kennis en vaardigheden die nodig zijn op de werkvloer. Ten tweede wordt ingezet op het vergroten van de mogelijkheden om kennis en vaardigheden die elders zijn opgedaan te verzilveren. Dit maakt (intersectorale) baanwisselingen gemakkelijker en kan de opleidingsduur verder verkorten. Baankansen die zich voordoen in andere sectoren kunnen daardoor beter benut worden. Dit is ook met name gunstig voor lager opgeleiden, omdat zij kunnen profiteren van validering van kennis en vaardigheden die ze al beheersen. Ten derde wordt met een breed palet aan maatregelen, zoals de introductie van het levenlanglerenkrediet en de sectorplannen, scholing en aandacht voor duurzame inzetbaarheid tijdens de loopbaan gestimuleerd, waarbij in het bijzonder aandacht is voor leren op de werkvloer. Dat is van belang, omdat meer aandacht voor leren op de werkvloer het individu beter in staat stelt om tijdens het werkzame leven actief te blijven en het de productiviteit van werkenden verhoogt. Zowel werkenden als werkgevers plukken daar de vruchten van.

Validering binnen de poort van de onderwijsinstelling

Wat betekent dit voor het mbo?  Hoe kan verbinding met de arbeidsmarkt tot stand komen, hoe kunnen zowel initiële leerlingen als volwassenen makkelijker in het systeem passen? Een aantal roc’s heeft inmiddels de nodige ervaring met validering binnen de poort. Hier volgt een schets van de praktijk bij ROC Mondriaan, Deltion College, Gilde Opleidingen en ROC Leeuwenborgh.

Mondriaan: flexibel maatwerk

Mondriaan wil validering binnen de poort instellingsbreed organiseren. De aanjaagfunctie ligt bij de afdeling Strategie & Beleid.

LOKET EN INTAKE
Mondriaan zet portfolio-beoordeling in en heeft instroomeisen geformuleerd om te bepalen of versnelling van de opleiding respectievelijk verkorting van onderwijstijd  mogelijk is in de derde leerweg.

VALIDERING
Mondriaan kent vrijstellingen van onderwijs. Vrijstelling van examinering kan men alleen krijgen op basis van een EVC-rapportage. Er zijn criteria ontwikkeld voor vrijstellingen (w.o. als een kandidaat aantoonbaar eerder verworven competenties  of kwalificaties heeft, maar ook als deze lesstof al beheerst of instroomt vanuit een andere opleiding waarvan delen met positief resultaat of een examen zijn afgesloten). Vrijstellingenbeleid wordt individueel geborgd. De examencommissie of het team doet een voordracht voor vrijstelling van examinering of onderwijstijd; het besluit wordt genomen door het CvB of de onderwijsmanager. Mondriaan is zelf EVC-aanbieder maar verzilvert ook ervaringscertificaten voor private EVC-aanbieders. Duidelijk afspraken, werken vanuit vertrouwen en warme overdracht zijn belangrijke succesfactoren in de samenwerking tussen Mondriaan en private EVC-aanbieders. Interne succesfactoren zijn: herinrichten van werkprocessen, afstemming met examencommissies en een ‘oliemannetje’ dat ervoor wil gaan en voor draagvlak zorgt bij managers en examencommissies. In de zorg werkt EVC goed, daar wordt gewerkt in groepen en is nascholing ingebed.

MAATWERK
Mondriaan heeft voor een aantal opleidingen de derde leerweg aangevraagd respectievelijk een derde leerweg in uitvoering. Bij Mondriaan ligt de uitvoering hiervan bij Menskracht7, het commerciële bedrijf van Mondriaan dat gespecialiseerd is in bedrijfsopleidingen. Doel van de derde leerweg is onderwijs aanbieden dat niet hoeft te voldoen aan de urennorm (maatwerk), maar waarbij wel gekwalificeerd kan worden onder toezicht Inspectie. Maatwerk op basis van EVC speelt met name bij Zorg en Welzijn in samenwerking met Menskracht7. Volwassenenonderwijs komt met name tot bloei in de private poot, minder binnen het bekostigde onderwijs. Er zijn 20+groepen: een combinatie van bol/bbl. Bekostigde en niet-bekostigde leerlingen worden bediend met flexibel maatwerk conform het didactische model van De Galan, waarbij ook gebruik wordt gemaakt van een online werkomgeving. Het driejarig traject kan in 2 jaar worden afgesloten en kent 2 instroommomenten.

SAMENVATTEND
De bouwstenen voor validering binnen de poort bij Mondriaan zijn:
• ‘Oliemannetje’ (aanspreekpunt voor CvB, examencommissies en opleidingsmanagers die initieert, bewaakt, aanspreekt enz).
• Beleid is gericht op leren voor volwassenen.
• Expertise op het gebied van leren voor volwassenen (pedagogische/didactische aanpak).
• Bereidheid tot het bieden van maatwerk.
• Professionaliteit van docenten in het ontwikkelen van maatwerk speciaal voor volwassenen (didactische aanpak). • Examencommissies die bereid zijn om mee te denken over wat belangrijke randvoorwaarden zijn voor het ontwikkelen van maatwerk voor volwassenen (inclusief validering en EVC).
• Randen opzoeken van wat mogelijk is, maar wat wel goed te verantwoorden is.

Deltion: toekomstvisie EVC en validering

De slogan van Deltion is Talentontwikkeling en vakmanschap loont! De student staat centraal, focus op vakmanschap, uitgaan van gemeenschapszin en de deuren wijd open zijn de thema’s waar Deltion zich aan verbindt. Deltion heeft in 2015 een toekomstvisie inzake EVC en validering geaccordeerd. Het Expertisecentrum EVC gaat de komende twee jaar door binnen een aantal domeinen. Er is een duidelijke scheiding tussen publiek en privaat. EVC zit bij de contractpoot Deltion Business. Ongeveer 3000 volwassenen worden hier bediend. Er zijn ongeveer 60 EVC-trajecten op jaarbasis. De keuze op strategisch niveau is om hiermee door te gaan. Dit vanuit sociaal-maatschappelijk oogpunt en ook vanwege het belang van contacten met bedrijven. De aantallen groeien momenteel.

KWALITEIT
Deltion heeft een projectgroep ingesteld met daarin o.a. leden van examencommissies om beleid te ontwikkelen voor zorgvuldige uitvoering van validering binnen de poort in een integrale aanpak (moet gereed zijn voor 2016).

VALIDERING
Deltion heeft een expertisecentrum EVC: EVC voor techniek, gezondheidszorg & welzijn. Er is procesbegeleiding bij verzilvering. Met elkaar meelopen en inzicht geven in elkaars werk werkt goed bij interne ervaringscertificaten. Er is vertrouwen gecreëerd bij examencommissies. De behandeling van externe ervaringscertificaten gaat ook steeds beter door de procesbegeleiding die geboden wordt richting examencommissies. De wens voor de toekomst is een centraal punt EVC & validering binnen Deltion.

UITDAGINGEN
• Hoe om te gaan met de verplichte centrale examinering.
• Doorlooptijden. Een EVC-procedure kan tamelijk snel worden uitgevoerd in ongeveer 3 maanden. Maar met de daaropvolgende examinering en wachten op de uitslag en de diplomering ben je gauw een jaar verder. Bij Deltion is het nu zo dat een EVC-kandidaat ook gelijk examenroute ingaat als er een diplomawens is. Zo kan er een compleet dossier naar de examencommissie.
• Flexibiliteit onderwijs.
• Focus ligt op de groep, niet op het individu.
• Betaalbaarheid en efficiency.

Gilde Opleidingen: Gilde Steunpunt Validering

De huidige stand van zaken m.b.t. valideren bij Gilde Opleidingen (GO)  is als volgt:
• Er is één EVC-punt beschikbaar voor alle sectoren bij GO.
• EVC is niet voor iedere standaard beschikbaar.
• Vrijstelling wordt per examencommissie georganiseerd. De mogelijkheden voor studenten kunnen verschillen afhankelijk van de plek binnen GO.
• Valideren kan niet altijd opgevolgd worden met het benodigde traject om tot verzilvering te komen.
• Er is vraag naar EVC en valideren. Er zijn grote werkgevers met vragen op dit terrein. Alle monteurs van Nedtrain worden bijvoorbeeld langs de meetlat mechatronica gelegd.

De bedoeling is dat het EVC-punt wordt omgevormd tot Gilde Steunpunt Validering. Waarom een Gilde Steunpunt Validering? De markt vraagt om flexibiliteit en maatwerk. Valideren vormt de basis voor maatwerk. Het is ook een manier om de al aanwezige expertise bij GO breed beschikbaar te maken binnen het roc. En het geeft richting aan de agenda van GO op het gebied van een leven lang leren en flexibel onderwijs voor volwassenen. Het aantal deelnemers zakt, roc’s zullen echt nieuwe markten aan moeten boren en het bedienen van mensen met werkervaring is belangrijk. 

LOKET EN INTAKE
Bij Zorg en Welzijn (dus niet Gilde-breed) wordt al gewerkt met één loket. Doel van dit loket is:
• eenduidiger te werk kunnen gaan binnen de sector;
• snel scholingsvragen/plaatsing/EVC kunnen oppakken;
• de klant snel van een antwoord/voorstel kunnen voorzien;
• docententeams weten waar ze aan toe zijn;
• ondersteunen van de examencommissie in haar werk om de juiste beslissing te kunnen nemen.

Gilde gebruikt cv’s en portfolio voor de intake binnen het loket en advisering over EVC en scholing. Bij de instroom moet duidelijk worden:
• of een kandidaat voldoet aan de (o.a. wettelijke) eisen m.b.t. een bepaalde opleiding;
 of er een tekort is m.b.t. de betreffende opleiding;
• of de kandidaat al meer in huis heeft dan wordt gevraagd en dit valideren;
• vervolgens welke vrijstellingen er volgen (en eventueel ontheffingen van lessen) op eigen examenplan;
• vervolgens het uiteindelijke tekort in kaart brengen.

Het omgaan met de grote diversiteit aan instromers is een uitdaging. Afgelopen jaren zijn individuele kandidaten willekeurig geplaatst. Dat kostte wel moeite. Komend schooljaar zijn er drie startmomenten. Aandachtspunten zijn: (nog) beter checken welke kandidaten in aanmerking komen voor validering en meer bekendheid van het loket binnen de opleidingen.

De ervaringen met het loket bij Zorg en Welzijn worden meegenomen bij de inpassing van validering binnen GO.

Leeuwenborgh: handboek flexibilisering

De prikkel voor flexibel onderwijs komt bij Leeuwenborgh vooral vanuit de behoefte en wens van het bedrijfsleven, het teruglopend aantal BBL-deelnemers en de aanval op de uitval van leerlingen. Leeuwenborgh legt in het reguliere onderwijs de focus op BOL (geen maatwerk), maar in de bedrijfsgerichte trajecten is wel interesse voor validering binnen de poort en is maatwerk mogelijk met bijvoorbeeld een flexibel rooster, blended learning en een train-de-trainerprogramma. Leeuwenborgh ontwikkelde een handboek flexibilisering. Hierin zijn de ervaringen met de maatwerkprogramma’s voor bedrijfsgerichte trajecten verwerkt. Het gaat om flexibiliteit met betrekking tot locatie, examinering, werkvormen, diplomering (in de tijd), tempo e.d.)

Vooral de wisselwerking tussen school en bedrijven is belangrijk. Bedrijven vragen om maatwerktrajecten, maar komen bijvoorbeeld ook bedrijfspresentaties geven bij Leeuwenborgh.

Wat is van belang voor invoering van flexibele onderwijsroutes voor volwassenen?

Drie processen spelen vooral een rol bij het tot stand brengen van flexibele onderwijsroutes voor volwassenen: het primaire proces, het secundaire proces en het veranderproces.

Primair proces: Welke stappen doorloopt een deelnemer/kandidaat van het 1e contact tot en met validering? Welke instrumenten worden benut door de kandidaat?

illustratie primaire processen

Illustratie 1: Ontwikkelingen in de primaire processen

Secundair proces: Wat moet de instelling regelen voor het stroomlijnen van het primair proces? Welke deskundigheid is vereist, welke instrumenten kunnen worden ingezet, hoe is kwaliteit geborgd, hoe is bekostiging geregeld?

Veranderproces: De ontwikkeling van validering voor de poort - die overigens nog plaats kan vinden in de rol van EVC-aanbieder bij een contractpoot - naar validering binnen de poort vereist acties vanuit verschillende invalshoeken. Denk aan nieuwe werkprocessen, deskundigheden en inrichting van informatiesystemen.

Dilemma’s en uitdagingen

Uit de praktijk blijken de volgende randvoorwaarden:

• Er moet een duidelijk keuze worden gemaakt voor volwassenen als doelgroep (in de bbl of via 3e leerweg).
• Kandidaten met werkervaring melden zich niet vanzelf aan de poort. Relatie- en accountmanagement met bedrijven is belangrijk. Vraaggericht werken dus.
• Er moeten mogelijkheden zijn voor flexibilisering van het onderwijs. Denk bijvoorbeeld aan werken met modulen, ECVET, meerdere startmomenten, slimme combinaties van bol en bbl, slimme combinaties van leren en werken). • Procedures/werkprocessen/documenten voor validering moeten nauwkeurig worden uitgewerkt en schoolbreed vastgesteld. Dan kan er vertrouwen  ontstaan bij het management en de examencommissies.
• In de overgangsfase naar validering binnen de poort is het van belang dat iemand zich inzet om binnen de onderwijsinstelling de afgesproken routing voor elkaar te krijgen en kandidaten geplaatst te krijgen. Iemand die de raderen kan oliën als het stroef verloopt.

Tot slot

Voor de roc-vorming werden roc’s geprofileerd als onderwijssupermarkten waar jongeren en volwassenen onderwijs naar behoefte en op maat kunnen inkopen. De afgelopen jaren hebben roc’s zich vooral ontwikkeld tot onderwijsinstellingen die jongeren bedienen met initiële trajecten. Er zijn mooie voorbeelden van flexibele maatwerktrajecten (bekostigd en niet bekostigd) voor volwassenen, maar de focus is toch vooral gericht op jongeren. Mbo-instellingen staan voor de vraag van visieontwikkeling: welke doelgroepen willen zij bedienen, nu en in de toekomst?  Jongeren én volwassenen? Initiële én post-initiële trajecten? Via het reguliere aanbod of via het contractonderwijs? De arbeidsmarkt vraagt om nieuwe vormen van vakmanschap en blijvende ontwikkeling. Er is geen twijfel dat er verschillende instrumenten beschikbaar zijn voor verschillende doelgroepen. Een van de grote beleidsvragen binnen instellingen is óf, en welk onderscheid gemaakt moet worden tussen jongeren en volwassenen. Een ander hoofdthema betreft de vraag hoe om te gaan met verschillende vormen van flexibilisering van zowel leerroutes als van loopbanen. Om daar goed op in te springen zijn nieuwe vormen van validering van eerder verworven competenties noodzakelijk. Dat is ook een technisch vraagstuk dat vraagt om operationalisering. Wat is validering precies? Aan welke voorwaarden moet het proces van validering voldoen? Daar wordt op dit moment ervaring mee opgedaan, bijvoorbeeld in de ECVET-pilots. Er is tijdens de bijeenkomst op 12 oktober 2015 gesproken over krachten die innovatie bevorderen dan wel belemmeren. Onderwijsteams moeten rugdekking krijgen om zichzelf te kunnen vernieuwen door middel van gerichte experimenten en projecten. Het toezicht kan dan op sommige punten meer proportioneel worden vormgegeven, en bij vernieuwingstrajecten van scholen zou het toezicht meer dialogiserend van karakter kunnen zijn. Op die manier kan het benodigde vertrouwen ontstaan zodat instellingen nieuwe wegen durven te bewandelen.